اشعار در مدح امام رضا علیه السلام
ساعت ٢:٤٢ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/٦/۱   کلمات کلیدی: اشعار امام رضا علیه السلام


ای قبلة عشق قصر بلندت
آهوی دلها صید کمندت


پرمیکشد مرغ دلم سوی خراسان @@@مولارضا، مولارضا، مولارضا جان


ای رستگاری، ظل لوایت
از شرط توحید مهر ولایت


ای روضه ات چشم و چراغ اهل ایمان @@@ مولا رضا، مولا رضا، مولارضاجان


مأمون به جانت کینه فزون کرد
زهر ستم داد قلب تو خون کرد@@@ مولا رضا، مولا رضا، مولارضاجان
شد چشم عالم در عزایت گریه باران @@@ مولا رضا، مولا رضا، مولارضاجان


در شهر غربت از پا فتادی

به خاک حجره صورت نهادی


لب تشنه جان دادی تو چون شاه شهیدان @@@ مولا رضا، مولا رضا، مولارضاجان


معجزه امام رضا علیه السلام در تبدیل خاک به طلا
ساعت ٢:٤۱ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/٥/٢۸   کلمات کلیدی: امام رضا علیه السلام

 

ابراهیم بن موسی می‌گوید:
از  حضرت رضا  علیه السلامکمک مالی می‌خواستم و بر آن اصرار می‌کردم. روزی به همراه امام از شهر خارج شدیم. هنگام نماز شد. امام در کنار صخره‌ای نزدیک قصری که در آنجا بود نشست و فرموداذان بگو

پرسیدم:«آیا منتظر بقیه نمی‌مانید؟
»


امام فرمود:«هرگز بدون دلیل، نماز اول وقت را به تعویق نینداز

من اذان گفتم و با امام نماز خواندیم. سپس عرض کردم:«ای پسر  رسول الله! هنوز خواسته‌ام را برآورده نکرده‌اید و من به شدت نیازمندم

امام چوبی را به زمین کشید. سپس دست برد و از زیر خاک، یک شمش طلا بیرون کشید و فرمود:«بگیر! خداوند در آن برای تو برکت قرار دهد. از آن بهره مند شو و آنچه را که دیدی، به کسی نگو

آن شمش برای من برکت کرد و من از ثروتمندان منطقه خود شدم
.

منابع:
بحار الانوار، ج 49، ص 49، ح 49. از الخرائج و الجرائح / 230. و کافی، ج 1، ص 488.

 

مباحثات امام رضا علیه السلام درباره امامت:

 

 

در جلسه‌ای که مامون با فقها و اهل کلام داشت، یکی از حاضران از حضرت امام رضا (ع) پرسید:
«
یا ابن رسول الله، امامت با چه چیز ثابت می‌شود؟»

امام فرمود:« با نص و دلیل

گفت:« امام را از چه راه باید شناخت؟»

امام فرمود:« امام را با علم و استجابت دعایش باید شناخت
گفت:« شما اخبار آینده را از کجا می دانید؟»

فرمود:« ما علم به آینده را از  رسول ص  فرا گرفته‌ایم و این علم را از یکدیگر به ارث می‌بریم


پرسید:« چیزهایی را که در دل مردم است، از کجا درک می‌کنید و نیت‌هایشان را چگونه درمی‌یابید؟»

حضرت رضا علیه السلام فرمود:
«
مگر نشنیده‌ای که رسول خدا فرمود « از تیزبینی مومن بترسید که او با نور خدا می‌بیند؟
»
گفت:« آری، این حدیث را شنیده‌ایم


امام فرمود:

«
هیچ مؤمنی نیست مگر اینکه تیزبینی و نوری دارد. خداوند آن نور را در ائمه اهلبیت قرار داده و این نور به اندازه‌ی تمام نورهای مؤمنین است

مأمون به امام نگاهی کرد و گفت:« ای اباالحسن، به ما بگو خداوند به اهل بیت چه چیزهایی داده؟»
حضرت امام رضا علیه السلام فرمود:

«
خداوند متعال با «روح»، ما را تأیید کرده و روح، فرشته نیست بلکه بالاتر است. خداوند، روح را جز با پیغمبر اسلام، با پیغمبر دیگری همراه نکرده اما با اهل بیت و امامان هست و آنان را تأیید می‌کند

منابع:

  • اخبار و آثار حضرت امام رضا علیه السلام، ص 647، ح 11.

شمّه اى از اخلاق ، صفات و کرامات امام هشتم على بن موسى الرضا علیه السلام
ساعت ٢:۳٩ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/٥/٢۳   کلمات کلیدی: امام رضا علیه السلام ،مقالات امام رضا علیه السلام

ابن طلحه مى گوید: (996) سخن درباره امیرالمؤ منین على و زین العابدین على گذشت و اینک سخن درباره سومین على یعنى على الرضا علیه السلام است و هر که به دقت بنگرد براستى او را وارث ایشان مى یابد و حکم مى کند که وى سومین على (997) است . ایمان و مقام و منزلتش والا و توانمندى وى گسترده و یارانش فراوان و برهانش هویدا و آشکار است تا آن جا که ماءمون خلیفه عباسى او را از خواص خود قرار داد و در مملکت خویش شریک ساخت و امر جانشینى خویش را به او واگذارد و دخترش را به همسرى او درآورد. مناقبش والا و صفات شریفش برجسته و بخشندگى اش چون حاتم و طبیعتش چون اخزم (جد حاتم ) و اخلاقش عربى و نفس شریفش هاشمى و خصلت بزرگوارى اش چون پیامبر صلى اللّه علیه و اله بود، چنان که هر چه از فضایلش بشمارند او از آن برتر و هر مقدار از مناقبش یاد کنند، وى از آن بلند مرتبه تر است . مى گوید: امّا القاب آن حضرت : رضا، صابر، رضى ، وفى ، و مشهورتر از همه رضاست . امّا مناقب و صفاتش ؛ خداوند برخى از آنها را به او اختصاص داده تا به علوّ مقام و ارجمندى اش گواهى دهند.

ابن طلحه بخشى از کرامات آن حضرت را بیان کرده که « ان شاء اللّه » ما بعضى از آنها را نقل خواهیم کرد.

شیخ مفید - رحمه اللّه - از یزید بن سلیط ضمن حدیثى طولانى از ابوابراهیم امام کاظم علیه السلام نقل کرده است که در همان سال رحلتش فرمود: «من امسال از دنیا مى روم و امر ولایت به پسرم على همنام دو على مى رسد؛ امّا على اول ، على بن ابى طالب علیه السلام و على دیگر، على بن حسین علیه السلام است ، علم و حلم ، نصرت و محبت ، ورع و دیانت اولى و محنت پذیرى وصبر بر شداید دومى را به او داده اند. (998)

على بن عیسى اربلى - رحمه اللّه - در فصلى که بخشى از خصایص و مناقب و اخلاق کریمه امام رضا علیه السلام را نقل کرده ، (999) به نقل از ابراهیم بن عباس مى گوید: من هرگز ندیدم که چیزى را از امام رضا علیه السلام بپرسند و او نداند و در روزگاران تا زمان او کسى را داناتر از او سراغ ندارم ، ماءمون درباره هر چیزى به عنوان آزمون از او مى پرسید و او پاسخ مى داد در حالى که تمام سخن و پاسخ و استشهاد وى برگرفته از قرآن مجید بود. هر سه روز یک مرتبه قرآن را ختم مى کرد و مى فرمود: «اگر بخواهم کمتر از سه روز ختم کنم . مى توانم ولى من هرگز بر آیه اى نمى گذرم مگر اینکه درباره آن مى اندیشم و درباره شاءن نزولش فکر مى کنم .»

از جمله مى گوید: کسى را برتر از ابوالحسن الرضا علیه السلام ندیدم (وصف کسى را برتر از او) نشنیده ام ، از او چیزها دیده ام که از هیچ کس ندیده ام ؛ هرگز ندیدم در سخن گفتن کلمه اى رنجش آور به کسى بگوید یا سخن کسى را پیش از آنکه از گفتار خویش فارغ شود قطع کند و یا حاجت کسى را در صورت توانایى بر اجابت آن ، رد کند و هرگز ندیدم پاهایش را نزد همنشینى دراز کند و در حضور کسى تکیه دهد، و ندیدم کسى از خادمان و غلامانش را دشنام گوید و ندیدم که آب دهان بیندازد و ندیدم که با صداى بلند بخندد بلکه همواره خنده اش به صورت بلند بود و چون خلوت مى کرد و سفره گسترده مى شد، نوکران و غلامانش را حتى دربانان و پرده دار را بر سر سفره مى نشاند. شب هنگام ، کم خواب و بیشتر روزها روزه دار بود. در هر ماه سه روز، روزه اش ترک نمى شد. کار خیر بسیار مى کرد و صدقه نهانى بسیار مى داد که بیشتر آن در شبهاى تاریک بود. بنابراین هر که گمان کند نظیر او در فضیلت دیده است ، باور نکن . (1000)

از محمّد بن عباد نقل کرده ، مى گوید: حضرت رضا علیه السلام تابستان روى حصیر و زمستان روى پلاس مى نشست ، تن پوشش جامه اى خشن بود امّا در حضور مردم با لباس آراسته ظاهر مى شد. (1001)

از اباصلت ، عبدالسلام بن صالح هروى نقل کرده که مى گوید: من داناتر از على بن موسى الرضا علیه السلام را ندیدم و هیچ عالمى هم او را ندیده مگر این که مانند من درباره او گواهى داده است . ماءمون گروهى از دانشمندان ادیان و فقهاى شریعت و متکلمان را در چندین مجلس با آن حضرت رو به رو کرد و آن حضرت سرانجام بر همه غالب شد تا آنجا که کسى از ایشان نماند مگر آن که به فضل آن وجود گرامى اقرار کرد و به ناچیزى خویش اعتراف نمود. من از آن حضرت شنیدم که مى گفت : «در روضه پیامبر صلى اللّه علیه و اله مى نشستم در حالى که بسیارى از علماى مدینه در آن جا بودند. وقتى که یکى از آنها از حل مساءله اى فرو مى ماند همگى به من اشاره مى کردند و مسائل را نزد من مى فرستادند و من جواب مى دادم .» (1002)

ابوالصلت مى گوید: محمّد بن اسحاق بن موسى از قول پدرش نقل مى کند که موسى بن جعفر علیه السلام به پسرش مى گفت : «این برادر شما على بن موسى عالم آل محمّد صلى اللّه علیه و اله است ، مسائل دینتان را از او بپرسید و آنچه را که مى گوید حفظ کنید زیرا من از پدرم جعفر بن محمّد علیه السلام شنیدم که به من فرمود: عالم آل محمّد صلى اللّه علیه و اله در صلب تو است ، کاش من او را درک مى کردم که او همنام امیرالمؤ منین علیه السلام است ». (1003)

از محمّد بن یحیى فارسى نقل شده که : روزى ابونواس امام رضا علیه السلام را دید که سوار بر استر از نزد ماءمون مى آمد، به آن حضرت نزدیک شد و سلام داد و گفت : یابن رسول اللّه ، من اشعارى درباره شما گفته ام ، مایلم که شما آنها را از زبان من بشنوید. فرمود: بخوان ! ابونواس شروع به خواندن کرد. امام رضا علیه السلام فرمود: تو اشعارى گفته اى که پیش از تو کسى نظیر آنها را نگفته است ، غلامش را صد زد و فرمود: «آیا چیزى از مخارجمان موجود است ؟ عرض کرد: سیصد دینار موجود است . فرمود: آنها را به ابونواس بده . سپس فرمود: شاید این مبلغ کم باشد این استر را هم به او بده .» (1004)

از ابوالصلت هروى نقل است که امام رضا علیه السلام با همه مردم به زبان خودشان سخن مى گفت و به خدا سوگند که فصیحترین و داناترین مردم به تمام زبانها و لهجه ها بود. روزى به آن حضرت گفتم : یابن رسول اللّه من از این که شما این همه زبانهاى مختلف را مى دانید در شگفتم . فرمود: «اى اباصلت من حجت خدایم بر خلق و نمى شود که خداوند حجتى را بر قومى بفرستد و او زبان آن قوم را نداند. آیا این سخن امیرالمؤ منین على علیه السلام را نشنیده اى که فرمود: «ما را فصل الخطاب داده اند» و آیا فصل الخطاب چیزى جز دانستن زبانهاى مختلف است .» (1005)

و از امام رضا علیه السلام نقل شده است که مردى از اهل خراسان به آن حضرت گفت : یابن رسول اللّه ، رسول خدا را در خواب دیدم ، به من فرمود: چگونه خواهید بود وقتى که در سرزمین شما پاره تن من دفن شود و امانت من به شما سپرده شده تا آن را حفظ کنید و قطعه اى از جسم من در خاک شما پنهان شود؟ امام رضا علیه السلام فرمود: «منم آن مدفون در سرزمین شما و منم پاره تن پیامبرتان و منم آن امانت و آن قطعه بدن ، بدانید که هرکس مرا زیارت کند در حالى که به آنچه خداى تعالى از حقوق و طاعت من واجب کرده است معرفت داشته باشد، من و پدرانم روز قیامت شفیع او خواهیم بود و هرکه را ما شفاعت کنیم نجات یافته است هر چند که بمانند گناه جن و انس داشته باشد، پدرم به نقل از جدم و او از قول پدرش نقل کرده که رسول خدا صلى اللّه علیه و اله فرمود: هر که مرا در خواب ببیند، به حق مرا دیده است زیرا که شیطان نمى تواند به صورت من و کسى از اوصیاى من و احدى از شیعیان ایشان در آید و براستى که رؤ یاى صادقه یک جزء از هفتاد جزء نبوت است ». (1006)

امّا روایاتى که از آن حضرت در علوم مختلف و انواع حکمت نقل شده و اخبار جمع شده و پراکنده و احسان آن حضرت با اهل ملل و مناظرات مشهورش ، بیش از حد شمار است .

على بن عیسى اربلى - رحمه اللّه - گوید: (1007) این کتاب « (عیون اخبار الرضا علیه السلام ) » مشتمل بر مطالب کمیاب و برجسته ، بهتر از رشته هاى گلوبند آویخته بر گردن دوشیزگان بکر، هرکه مى خواهد چشمش در باغستان آن کتاب سیر کند و تشنگیش را از زلال آبگیرهایش سیرآب نماید و از شگفتیها و فنون و بوستانها و چشمه سارانش بهره گیرد من او را راهنمایى کردم و اندیشه اش را بدان سمت هدایت نمودم ، چیزى افزون بر محتواى آن نتوان یافت که سخن جامع را بخوبى بیان کرده است .

فصل :

امّا کرامات آن حضرت ، از جمله مواردى که ابن طلحه (1008) نقل کرده ، این است که چون ماءمون امام را به ولیعهدى خود برگزید و خلافت پس از خود را به آن حضرت واگذارد، اطرافیان ماءمون از این عمل ناخشنود گشتند و ترسیدند که خلافت از خاندان عباس بیرون شود و به بنى فاطمه اعاده گردد از این رو نسبت به امام رضا علیه السلام بسیار بدبین گشتند. در آن هنگام عادت چنان بود که هرگاه حضرت رضا علیه السلام بر ماءمون وارد مى شد از اطرافیان ماءمون ، هر که داخل تالار بود به حضرت سلام مى دادند و پرده بر مى گرفتند تا امام علیه السلام وارد شود، امّا چون نفرت آنان نسبت به آن حضرت بالا گرفت ، به یکدیگر سفارش کردند و گفتند: هر وقت امام رضا علیه السلام آمد و خواست بر خلیفه وارد شود، رو برگردانید و پرده را برنگیرید. همگان در این باره هم پیمان شدند. در آن اوان روزى که همه نشسته بودند، ناگهان امام رضا علیه السلام مطابق معمول به مجلس خلیفه وارد شد، آنان خوددارى نتوانستند و بى اختیار سلام دادند و پرده را بر گرفتند. پس از آن آنها یکدیگر را ملامت کردند که چرا بر خلاف توافقى که کرده بودند، عمل کردند. گفتند: نوبت آینده وقتى که آمد، پرده را بر نمى داریم ، چون نوبت دیگر فرا رسید و امام علیه السلام به مجلس آمد، از جا بلند شدند، سلام دادند ولى همچنان ایستادند و پرده را بر نداشتند. از این رو خداوند تند بادى را فرستاد که به پرده وزید و بیشتر از هر روز آن را بلند کرد و پس از ورود امام علیه السلام از وزیدن ایستاد و پرده به حال اول برگشت و چون امام خواست بیرون شد دوباره وزیدن گرفت و پرده را بلند کرد، امام علیه السلام که بیرون شد، باز ایستاد دوباره پرده به جاى خود برگشت . پس از رجعت امام علیه السلام ، مخالفان رو به یکدیگر کردند و گفتند: دیدید چه شد؟ گفتند: آرى . آنگاه به یکدیگر گفتند: دوستان ! این مرد در نزد خدا مقامى والا دارد و خداوند را به او عنایتى است . مگر ندیدید که چون شما پرده را بر نگرفتید خداوند باد را فرستاد و براى برگرفتن پرده ، باد را مسخّر او کرد، همچنان که براى سلیمان علیه السلام مسخر کرده بود. بنابراین در خدمت او باشید که به نفع شماست . این بود که به حال اول برگشتند و بر حسن عقیده شان نسبت به آن حضرت افزوده شد.

از جمله وقتى که امام رضا علیه السلام در خراسان بود زنى به نام زینب مدعى شد که علیه و از دودمان فاطمه علیهاالسلام است و به مردم خراسان به خاطر نسبش فخر فروشى مى کرد. امام رضا علیه السلام جریان را شنید و چون نسبت ادعایى او را قبول نداشت . آن زن را به نزد خود طلبید و نسبت او را رد کرد و فرمود: این زن دروغ مى گوید. آن زن (جسارت ورزید) و نسبت سفاهت به حضرت داد و گفت : همان طور که نسب مرا رد کردى من هم در نسبت شما ایراد دارم ، امام علیه السلام را غیرت علوى تکان داد و موضوع را به حاکم خراسان ارجاع فرمود - حاکم خراسان جاى وسیعى داشت به نام « «برکة السباع » » که در آن جا درندگان را به زنجیر بسته بودند براى مجازات مفسدان نگهدارى مى کردند. - امام رضا علیه السلام آن زن را نزد حاکم خراسان آورد و فرمود: این زن بر على و فاطمه علیهاالسلام دروغ بسته است ، از نسل ایشان نیست (لیکن خود را به ایشان منسوب مى دارد)، اگر کسى براستى پاره تن فاطمه و على علیه السلام باشد گوشتش بر درندگان حرام است ، این زن را به « برکة السباع علیه السلام بیندازید، اگر راست گفته باشد درندگان به او نزدیک نخواهند شد و اگر دروغ گفته باشد او را مى درند. وقتى زن این سخن را از امام علیه السلام شنید، گفت : تو خود اگر راست مى گویى که به تو نزدیک نمى شوند و تو را نمى درند به آن جا وارد شو! امام علیه السلام بى آنکه چیزى در پاسخ آن زن بگوید از جاى خود برخاست حاکم گفت : به کجا مى روید؟ فرمود به « برکة السّباع » به خدا سوگند که باید وارد آنجا شوم ، حاکم و مردم و اطرافیان حاکم برخاستند و آمدند و در « برکة السّباع » را باز کردند. امام رضا علیه السلام به آن جایگاه وارد شد در حالى که مردم از بالاى برکه ، نگاه مى کردند، همین که امام میان درندگان قرار گرفت همگى روى دمها بر زمین نشستند، امام علیه السلام به سمت یکى یکى آنها مى آمد و به سر و صورت و پشت آنها دست مى کشید و آن درنده کرنش مى کرد تا همگى را دست کشید، سپس در مقابل چشم ناظران بیرون آمد. بعد به حاکم گفت : اکنون این زن را که بر على و فاطمه علیهاالسلام دروغ بسته است ، وارد « برکة السّباع » کن تا مطلب روشن شود. آن زن خوددارى کرد ولى حاکم او را مجبور کرد و به ماءمورانش دستور داد تا او را در برکه انداختند. به مجرد این که درندگان او را دیدند به سمت او جستند و او را دریدند. نام آن زن در خراسان به زینب دروغگو مشهور شد و داستانش در آن دیار بر سر زبانها افتاد. (1009)

از جمله داستان دعبل بن على خزاعى شاعر بود. دعبل مى گوید: چون قصیده «مدارس آیات » را سرودم ، آهنگ ابوالحسن على بن موسى الرضا علیه السلام را کردم که در خراسان ولیعهد ماءمون در امر خلافت بود. وقتى که وارد آن دیار شدم و به خدمت آن حضرت رسیدم و قصیده را خواندم . آن را مورد تحسین قرار داده به من فرمود: این اشعار را تا من دستور نداده ام بر کسى نخوان . خبر من به خلیفه ماءمون رسید، مرا احضار کرد و از من پرسید سپس گفت : دعبل ! قصیده « «مدارس آیات خلت من تلاوة » » را برایم بخوان . گفتم : به خاطر ندارم یا امیرالمؤ منین گفت : اى غلام ، ابوالحسن على بن موسى الرضا علیه السلام را حاضر کن ! مى گوید: ساعتى نگذشته بود که امام علیه السلام حضور یافت . ماءمون گفت : یا اباالحسن ! من از دعبل خواستم تا «مدارس آیات » را برایم بخواند، گفت : به خاطر ندارم ، امام رضا علیه السلام رو به من کرد و فرمود: دعبل براى امیرالمؤ منین بخوان . شروع به خواندن کردم و ماءمون تحسین کرد و دستور داد پنجاه هزار درهم به من دادند و حدود این مبلغ را نیز امام رضا علیه السلام فرمان داد. عرض کردم : مولاى من چه خوب بود که مقدارى از جامه تان را به من مى دادید تا کفنم باشد! فرمود: بسیار خوب ، آنگاه پیراهنى به من لطف کرد که کهنه بود با یک حوله نازک و فرمود: این را نگه دار که باعث حفظ تو مى شود.

سپس ذوالریاستین ابوالعباس فضل بن سهل وزیر ماءمون به من جایزه اى داد و مرا بر اسبى زرد رنگ و خراسانى سوار کرد. و در یک روز بارانى که بر آن اسب را مى سپردم بالاپوش بارانى و کلاه خزى را که پوشیده بود به من بخشید و براى خود بارانى جدیدى خواست و پوشید و گفت : از این جهت شما را مقدم داشتم و جامه تنم را به تو بخشیدم که این بهترین بارانى بود. دعبل مى گوید: آن را به هشتاد دینار فروختم با وجود آن دلم از فروش آن ناراضى بود. پس از چندى دوباره به عراق برگشتم ، در بین راه گروهى از راهزنان سر راه بر ما گرفتند در حالى که آن روز هم باران مى بارید. من ماندم با یک پیراهن کهنه و از خسارتى که بر من وارد شده بود متاءسف بودم و بیش از هر چیزى براى آن پیراهن و حوله تاءسف مى خوردم و به سخن مولایم امام رضا علیه السلام مى اندیشیدم که ناگهان یکى از راهزنان را دیدم ، سوار بر اسب زردى که ذوالریاستین به من داده بود نزدیک من ایستاده و در حالى که آن بارانى را به تن داشت منتظر بود تا افرادش جمع شوند و در آن حال ابیاتى از قصیده « «مدارس آیات خلت من تلاوة » » را مى خواند و گریه مى کرد. چون من این حال را دیدم از این که دزدى از مردم بیابانى اظهار تشیع مى کند متعجب شدم ، آنگاه طمع در آن پیراهن و حوله بستم و گفتم : سرورم ، این قصیده اى که مى خوانید، از کیست ؟ گفت : واى بر تو، به تو چه مربوط که مال کیست ؟ گفتم : علتى دارد که خواهم گفت . گفت : این قصیده مشهورتر از آن است که صاحب آن را نشناسى . گفتم : صاحب آن کیست ؟ گفت : دعبل بن على خزاعى شاعر آل محمّد که خداوند او را جزاى خیر دهد! گفتم : سرورم من دعبل ام و این قصیده از من است . گفت : واى بر تو چه مى گویى ؟! گفتم : قضیه روشن تر از اینهاست . کسى را نزد اهل کاروان فرستاد و گروهى را احضار و راجع به من از آنها پرس و جو کرد. همگى گفتند: این دعبل بن على خزاعى است . گفت : از تمام اموالى که از کاروان گرفته ایم ، از یک سیخ تا ارزشمندترین مالها، از همه به احترام تو دست برداشتم . سپس یارانش را صدا زد و به آنها دستور داد، هر کس چیزى گرفته است باز پس دهد. تمام اموال مردم را پس دادند و اموال من نیز، همه به من برگشت . آنگاه تا جاى امنى ما را بدرقه کرد و به این ترتیب به برکت آن پیراهن و حوله من و کاروان محفوظ ماندیم . ببین این منقبت چقدر ارزنده و والاست . (1010)

از جمله داستانى است که از هرثمة بن اعین (وى در خدمت خلیفه به سر مى برد با وجود این ، دوستدار اهل بیت علیهم السلام بود امّا تا آخر هم خوددارى مى کرد و نمى گفت که من از شیعیان ایشان هستم و به مصالح امام رضا علیه السلام عمل مى نمود و در اختیار آن حضرت بود و براى تقرب به خدا خدمت مى کرد) نقل شده که مى گوید روزى مولایم امام رضا علیه السلام مرا طلبید و فرمود: هرثمه ! من جریانى را به عنوان یک راز به تو مى گویم مبادا تا من زنده ام به کسى اظهار کنى . اگر زمان حیات من به کسى اظهار کنى ، در پیشگاه خدا من خصم تو خواهم بود. عهد بستم تا وقتى که اجازه ندهد به کسى نگویم . آنگاه فرمود: بدان که پس از چند روز، مقدارى انگور و انار دانه شده خواهم خورد و بعد از دنیا مى روم و خلیفه مى خواهد که قبر و آرامگاه مرا پایین قبر پدرش هارون قرار دهد ولى خداوند به او توان انجام این کار را نخواهد داد، زیرا زمین به قدرى سخت خواهد شد که کسى نخواهد توانست چیزى از آن بکند و قبر من در فلان بقعه است که آن جا را تعیین کرد، و چون من از دنیا رفتم و تجهیزم کردند تمام گفته هاى مرا به ماءمون بگو. و به او بگو که نماز گزاردن بر جنازه مرا به تاءخیر اندازد؛ زیرا مرد عربى نقاب زده ، سوار بر شتر چابکى ، با وجود خستگى سفر از راه مى رسد و از شترش پیاده مى شود و بر جنازه من نماز مى خواند، پس چون بر من نماز گزارد و جنازه ام را برداشتند، برو به آن جایى که برایت معین کردم ، اندکى از روى زمین را بکن ، قبرى در حد معمول خواهى یافت که در زیر آن آب سفیدى است و چون دیدى آب خشکید آن جا محل دفن من است ، مرا در آن جا دفن کنید. خدا را خدا را مبادا پیش از مردنم این راز را به کسى بگویى . هرثمه مى گوید: به خدا سوگند چند روزى نگذشت که امام علیه السلام انگور و انار زیادى تناول کرد و از دنیا رفت . (1011) بر خلیفه وارد شدم ، دیدم بر آن حضرت مى گوید، گفتم : یا امیرالمؤ منین ، حضرت رضا علیه السلام از من عهد گرفت که جریانى را به شما بگویم . و آنچه را فرموده بود از اول تا آخر گفتم در حالى که او از گفته هاى من تعجب مى کرد. پس دستور داد جنازه را تجهیز کردند و چون تجهیز کردند، براى نماز صبر کردند ناگهان مردى سوار بر شترى شتابان از طرف بیابان رسید. بدون این که با کسى حرفى بزند رفت کنار جنازه ، ایستاد و نماز خواند و بیرون شد. آنگاه مردم نماز گزاردند، خلیفه دستور داد آن مرد را پیدا کنند او را نیافتند و کسى از او مطلع نشد سپس خلیفه دستور داد پایین قبر پدرش هارون قبرى بکنند، گورکنان نتوانستند بکنند تا این که به محل ضریح فعلى رفتند و مقدارى از روى زمین خاک برداشتند قبر کنده اى با آجرهاى بزرگش نمودار شد و در ته قبر مقدارى آب سفید - مطابق گفته آن حضرت - بود، به خلیفه اطلاع دادند، حضور یافت و به همان صورتى که امام علیه السلام فرموده بود به چشم خود دید که آب خشکید و بدن آن حضرت را در آن جا دفن کردند. همیشه ماءمون از گفته آن حضرت در شگفت بود و حتى یک کلمه از سخن امام کم نشده از این رو تاءسف ماءمون افزون گشت و هر وقت در خدمتش تنها بودیم ، مى گفت : هرثمه ابوالحسن چگونه آن مطالب را به تو گفت ؟ من داستان را بازگو مى کردم ، و او تاءسف مى خورد. (1012)

به این منقبت بزرگ و کرامت ارزنده نگاه کن که حکایت از توجه خاص خداوندى و بلندى مرتبه آن حضرت در پیشگاه خدا دارد. (1013)

« عیون اخبار الرضا علیه السلام » صدوق - رحمه اللّه - به نقل از على بن میثم از قول پدرش روایت کرده ، مى گوید: شنیدم مادرم مى گفت : من از نجمه مادر حضرت رضا علیه السلام شنیدم که مى فرمود: وقتى که به فرزندم حامله بودم احساس سنگینى حمل را نمى کردم و در خواب صداى تسبیح ، تهلیل و تحمید را از شکمم مى شنیدم که باعث ترس و بیم من مى شد. وقتى که از خواب بیدار مى شدم چیزى نمى شنیدم . هنگامى که وضع حمل کردم نوزاد دست بر زمین و سر به طرف آسمان بلند کرد و چنان لبهایش را حرکت مى داد که گویا حرف مى زد. در این بین پدرش موسى بن جعفر علیه السلام وارد شد، فرمود: اى نجمه گوارا باد بر تو کرامت پروردگارت ! نوزاد را پیچیده در پارچه اى سفید، به آن حضرت دادم ، به گوش راستش اذان بو به گوش چپش اقامه گفت و آب فرات خواست با آب فرات کام نوزاد را برداشت . سپس به من باز گردانید و فرمود: او را بگیر که او بقیة اللّه در روى زمین است . (1014)

از دلایل حمیرى به نقل از جعفر بن محمّد بن یونس نقل کرده مى گوید: مردى نامه اى خدمت امام رضا علیه السلام نوشت و از آن حضرت مسائلى را پرسید لیکن فراموش کرد مساءله پوشیدن لباس نیمه ابریشمى توسط محرم و موضوع اسلحه رسول خدا صلى اللّه علیه و اله را که قصد پرسیدنشان را داشت در نامه بنویسد از این رو افسوس مى خورد که چرا ننوشتم ! وقتى که پاسخ مسائل آمد آن حضرت ، نوشته بود: اشکالى بر احرام در جامه نیمه ابریشمى نیست و بدان که اسلحه رسول خدا صلى اللّه علیه و اله در نزد ما نظیر تابوت در نزد بنى اسرائیل است هر امامى ، هر جا که باشد آن اسلحه همراه اوست . (1015)

از جمله ، به نقل از معمر بن خلاد آمده است که مى گوید: ریان بن صلت هنگامى - که فضل بن سهل او را به یکى از نواحى خراسان ماءمورت داده بود - در مرو به من گفت : مایلم از ابوالحسن علیه السلام اجازه شرفیابى بگیرم ، سلامى به حضرتش بدهم و خداحافظى کنم و دوست دارم از جامه هایش بر من بپوشاند و از سکه هایى که به اسم آن حضرت زده اند به من مرحمت کند. معمر گفت : خدمت ابوالحسن علیه السلام شرفیاب شدم ، قبل از هر چیزى رو به من کرد و فرمود: ریان ، مایل است پیش ما بیاید تا از جامه هاى خود بر او بپوشانم و درهمى چند به او بدهم . گفتم : « سبحان اللّه ، » به خدا سوگند که او همین درخواست را از من کرد تا من استدعاى او را به شما برسانم . فرمود: معمر! مؤ من ، البته که موفق است ، به او بگو بیاید. معمر مى گوید: رفتم به او گفتم . خدمت امام علیه السلام رسید و سلام داد. امام علیه السلام چیزى میان دستش گذاشت . وقتى بیرون آمد از او پرسیدم چه قدر مرحمت کرد؟ دستش را باز کرد دیدم ، سى درهم است . (1016)

از جمله به نقل از سلیمان جعفرى مى گوید: امام رضا به من فرمود: کنیزى با این خصوصیات براى من بخر. کنیزى را با آن اوصاف نزد مردى یافتم او را خریدم و بهاى وى را به مولایش پرداختم و آن کنیز را خدمت آن حضرت آوردم . گرچه امام علیه السلام را از او خوش آمد امّا با وى نیامیخت . چند روزى که نزد آن حضرت ماند، مولاى وى مرا دید زارى کرد و گفت : خدا را خدا را درباره من فکرى بکنید. زندگى بر من ناگوار گشته و قرار و خواب از من رفته است ، یا ابوالحسن علیه السلام صحبت کن و از وى بخواه آن کنیز را به من برگرداند و پولش را بگیرد. گفتم : تو دیوانه اى ، من چگونه چنین گستاخیى را بکنم و بگویم کنیز را به تو برگرداند! پس از آن بر امام رضا علیه السلام وارد شدم ، بدون مقدمه رو به من کرد و فرمود: سلیمان ، آیا صاحب کنیز مایل است که کنیز را به او برگردانم ؟ عرض کردم ، آرى واللّه او از من خواست که از شما چنین کارى را بخواهم . فرمود: کنیز را به او برگردانید و بهایش را بگیرید. من به همین نحو عمل کردم . چند روزى کنیز نزد مولایش ماند، آنگاه آن مرد مرا ملاقات کرد و گفت : فدایت شوم از ابوالحسن بخواهید تا کنیز را قبول کند که من از او سودى نمى برم و نمى توانم به او نزدیک شوم . گفتم : من نمى توانم بى مقدمه این مطلب را به امام بگویم . سلیمان مى گوید: خدمت امام علیه السلام شرفیاب شدم ، فرمود: سلیمان صاحب کنیز مایل است کنیز را از او بگیرم و پول را به او برگردانم ؟ عرض کردم : آرى او از من چنین درخواستى را کرده است . فرمود: کنیز را برگردان و پول را بگیر و به او بده . (1017)

از جمله به نقل از حسن بن ابى الحسن روایت است که مى گوید: عمویم محمّد بن جعفر به بیمارى سختى مبتلا شد به طورى که بیم مردن او را داشتم . روزى ابوالحسن الرضا علیه السلام به عیادت وى آمد در حالى که ما و پسران و برادرانش در اطراف او بودیم و عمویم اسحاق با دیدن بد حالى بیمار، بالاى سرش گریه مى کرد. امام علیه السلام آمد و در کنارى نشست و در ما نظاره کرد، وقتى که از منزل بیرون شد من به دنبالش رفتم و عرض کردم : فدایت شوم ، شما بر عمویتان وارد شدید و او را در چنان حالى دیدید، ما گریه مى کردیم و عمویت اسحاق گریه مى کرد ولى از شما چیزى مشاهده نشد. فرمود: این شخص را که بالاى سر مریض گریه مى کنید مى بینید! بزودى بیمار شفا مى یابد، و از بستر بر مى خیزد امّا آن که گریه مى کند مى میرد. فاصله اى نشد که محمّد بن جعفر از بستر بیمارى برخاست و اسحاق دردمند شد و از دنیا رفت و محمّد بر او گریست . (1018)

وقتى که محمّد بن جعفر در مکه خروج کرد و مردم را به سوى خود دعوت کرد و خود را امیرالمؤ منین خواند و مردم با او به عنوان خلیفه بیعت کردند، امام رضا علیه السلام بر او وارد شد و فرمود: اى عموى من ، پدر و برادرت را تکذیب نکن ، این امر سرانجامى نخواهد داشت . راوى مى گوید: محمّد از مکه بیرون شد و من هم همراه او به سمت مدینه حرکت کردم . طولى نکشید که جلودى به مقابله با او آمد و او را شکست داد. محمّد بن جعفر امان خواست ، جامه سیاه پوشید و بر منبر رفت و خودش را عزل کرد و ادعاى خویش را تکذیب نمود و گفت : خلافت از آن ماءمون است و من با آن حقى ندارم . سپس راهى خراسان شد و در مرو از دنیا رفت . (1019)

از آن جمله ، از حسن بن وشاء نقل کرده ، مى گوید: من در خراسان بودم روزى امام رضا علیه السلام کسى را فرستاده بود که آن برد مخصوص را نزد ما بفرست و چنان بردى نزد من نبود به قاصد آن حضرت گفتم : نزد من بردى وجود ندارد. دوباره قاصد برگشت و گفت : فرمودند: برد را بده بیاورند. میان جامه ها گشتم چیزى نیافتم به فرستاده امام علیه السلام گفتم : من جست و جو کردم ولى آن را نیافتم . براى نوبت سوم قاصد برگشت و گفت : برد را نزد ما بفرست . بلند شدم و همه جا را جستم ، هیچ جا نماند جز یک صندوق ، به سراغ آن رفتم ، دیدم برد میان صندوق است . آن را برداشتم و دادم و گفتم : گواهى مى دهم که تو امام واجب الا طاعه هستى و همین مطلب باعث ورود من به جمع پیروان امام علیه السلام شد. (1020)

از جمله ، عبداللّه بن مغیره مى گوید: واقفى بودم و با این عقیده به مکه رفتم وقتى که به مکه رسیدم ، چیزى در دلم گذشت به پرده کعبه چنگ زدم و گفتم : خدایا تو از خواست و مقصد من آگاهى ، مرا به بهترین ادیان راهنمایى کن ! پس به دلم افتاد که خدمت امام رضا علیه السلام بروم . این بود که به مدینه رفتم و بر در خانه امام علیه السلام ایستادم و به غلام گفتم : به مولایت بگو: مردى از اهل عراق بر در منزل ایستاده است . شنیدم صدایش بلند شد و فرمود: عبداللّه بن مغیره وارد شو. وارد شدم ، همین که چشم آن حضرت به من افتاد، فرمود: خداوند دعاى تو را اجابت فرمود: و تو را به دین خود هدایت کرد. گفتم : براستى که تو حجت خدا و امین او بر خلقى . (1021)

از جمله به نقل از حسن بن على وشّاء آمده است ، مى گوید: فلان بن محرز به من گفت : شنیده ایم که امام صادق علیه السلام وقتى که مى خواست با اهل بیتش دوباره همبستر شود، همچون وقت نماز، وضو مى گرفت ، دوست داشتم که تو از امام رضا علیه السلام این مطالب را بپرسى . وشّاء مى گوید: خدمت امام علیه السلام رسیدم بدون این که چیزى بپرسیم رو به من کرد و فرمود: امام صادق علیه السلام وقتى که همبستر مى شد و مى خواست که دوباره برگردد وضوى نماز مى گرفت و باز هم اگر اراده مى کرد وضوى نماز مى گرفت . از خدمت امام علیه السلام بیرون شدم ، نزد آن مرد رفتم و گفتم : بدون اینکه من چیزى بپرسم امام مساءله تو را جواب داد. (1022)

از جمله ، به نقل از على بن محمّد کاشانى ، مى گوید: یکى از شیعیان گفت : مال زیادى خدمت امام رضا علیه السلام بردم لیکن ندیدم که از وصول آن مال خوشحال شده باشد. از این رو غمگین شدم ، با خود گفتم : این قدر مال براى آن حضرت بردم ، خوشحال نشد. فرمود: غلام ! طشت و آب بیاور! و خود روى مسندى نشست و با دست به غلام اشاره کرد: آب روى دستم بریز، دیدم از میان انگشتانش طلا داخل طشت مى ریزد. سپس به من نگاهى کرد و گفت : کسى که چنین است اعتنا به مالى که نزد او آورده اند ندارد. (1023)

از جمله بن نقل از محمّد بن فضل ، مى گوید: چون سال یورش هارون به برامکه فرا رسید و جعفر بن یحیى را کشت و یحیى بن خالد را زندانى کرد و بر سر آنها آورد آنچه آورد، امام رضا علیه السلام در عرفه بود و دعا کرد و سپس سر به زیر افکند. پرسیدند چه دعایى مى کردید؟ فرمود: از خداوند مى خواستم به برامکه سزاى آنچه را که نسبت به پدرم کردند برساند و خداوند همین امروز درباره آنها خواسته مرا اجابت کرد. سپس بازگشت و چیزى نگذشت که جعفر به هلاکت رسید و یحیى زندانى شد و حال برامکه دگرگون گشت . (1024)

از جمله به نقل از موسى بن عمران ، مى گوید: على بن موسى علیه السلام را در مسجد مدینه دیدم در حالى که هارون خطبه مى خواند، فرمود: خواهى دید که من و او را در یک خانه دفن مى کنند. (1025)

از جمله از حسن بن موسى نقل شده ، مى گوید: روزى که هیچ ابرى در آسمان دیده نمى شد همراه امام رضا علیه السلام به قصد یکى از املاک آن حضرت بیرون رفتیم . وقتى که از شهر درآمدیم ، فرمود: آیا با خودتان لباس بارانى همراه دارید؟ گفتیم : خیر، نیاز به لباس بارانى نداریم ، ابرى در کار نیست و بیمى از باران نداریم ، فرمود: ولى من لباس بارانى برداشته ام ، باران بر شما خواهد بارید. هنوز راه زیادى نرفته بودیم که ابرى بالا آمد و باران بر ما باریدن گرفت . به طورى که ما بر خود بیمناک شدیم و آنچه توشه و خوردنى با خود داشتیم همه تر شد. (1026)

از جمله حسن بن منصور از برادرش نقل کرده ، مى گوید: شب هنگام ، خدمت امام رضا علیه السلام در حجره اى در اندرون خانه رسیدم ، دیدم دست مبارک خود را به طرف آسمان بلند کرده و گویى که ده چراغ در آن حجره روشن است ، مردى اجازه ورود خواست ، امام علیه السلام دست از دعا برداشت و بعد به او اجازه ورود داد. (1027)

از جمله به نقل از موسى بن مهران مى گوید: ابوالحسن على بن موسى علیه السلام را دیدم که نگاهى به هرثمه انداخت و فرمود: «گویا مى بینم که او را به مرو مى برند و گردنش را مى زنند» و همان طور شد که فرموده بود. (1028)

از کتاب راوندى به نقل از اسماعیل بن ابى الحسن روایت کرده ، مى گوید: خدمت امام رضا علیه السلام بودم با دست مبارکش به زمین اشاره مى کرد، گویى چیزى را طلب مى کند، در آن بین شمشهاى طلا پیدا شد، سپس دستى به آنها کشید همه ناپدید شدند. عرض کردم : خوب بود یکى از آنها را به من مى دادید؟ فرمود: خیر، هنوز وقت آن نرسیده است . (1029)

از جمله ابواسماعیل سندى مى گوید: در سند شنیدم که خداوند حجتى در میان عرب دارد، از آن جا به قصد دیدن وى در آمدم ، مرا به امام رضا علیه السلام راهنمایى کرد. آهنگ ایشان را کردم و به خدمتش رسیدم در حالى که یک کلمه عربى نمى دانستم . به زبان سندى سلام دادم ، آن حضرت به زبان خودم جواب داد، شروع کردم به زبان سندى سخن گفتن و ایشان به همان زبان پاسخ مى داد. عرض کردم : من در سند شنیدم که خدا را در میان عرب ، حجتى است به قصد دیدنش از سند بیرون شده ام . فرمود: آرى من مطلعم ، آن حجت منم . سپس فرمود: هر چه مى خواهى بپرس ! آنچه خواستم پرسیدم . وقتى قصد کردم که از حضورش مرخص شوم ، عرض کردم : من از زبان عربى چیزى نمى دانم ، از خدا بخواهید به قلبم بیندازد تا بتوانم با مردم عرب صحبت کنم . امام علیه السلام دست مبارکش را بر لبم کشید، من از آن لحظه به زبان عربى تکلم کردم . (1030)

از جمله سلیمان جعفرى مى گوید: خدمت امام رضا علیه السلام در میان باغى بودیم که متعلق به آن حضرت بود. من با او صحبت مى کردم ، ناگهان گنجشکى آمد و در حضور امام علیه السلام به زمین افتاد، و شروع کرد به بانگ زدن و صدا در آوردن ، همچنان با نگرانى بانگ و فریاد مى زد، امام علیه السلام رو به من کرد و فرمود: آیا مى دانى چه مى گوید؟ عرض کردم : خدا و پیامبر و پیامبر زاده اش بهتر مى دانند. فرمود: این گنجشگ به من مى گوید: مارى مى خواهد بچه مرا در آن خانه بخورد، بلند شو، آن تنگ چهار پا را بردار و ما را بکش .

مى گوید: وارد خانه شدم مارى را دیدم که در وسط خانه دور مى زند، او را کشتم . (1031)

از جمله به نقل از بکر بن صالح ، مى گوید: خدمت امام رضا علیه السلام رسیدم ، عرض کردم : همسرم خواهر محمّد بن سنان ، باردار است . از خدا بخواهید فرزندش پسر باشد. فرمود: آنها دو قلویند. با خود گفتم : پس از این که برگردم آنها را محمّد و على مى نامم . امام علیه السلام سپس مرا طلبید و فرمود: یکى را على و دیگرى را ام عمر نام بگذار. به کوفه رفتم دیدم برایم یک پسر و یک دختر به دنیا آمده است . مطابق دستور امام علیه السلام آنها را نامگذارى و به مادرم گفتم : امّ عمر چه معنى دارد؟ گفت : اسم مادر من امّ عمر بود. (1032)

از جمله به نقل از وشاء آورده است که حضرت رضا علیه السلام در خراسان فرمود: وقتى خواستند مرا از مدینه بیرون کنند، خاندانم را جمع کردم و دستور دادم بر من چنان بگریند که من صداى گریه آنها را بشنوم سپس دوازده هزار درهم بین آنها تقسیم کردم . آنگاه فرمود: من هرگز به نزد خانواده ام بر نمى گردم . (1033)

در ارشاد مفید بسیارى از علائم و آثار امام رضا علیه السلام در حیات و پس از وفاتش از عامه و خاصه نقل شده است . (1034)

از جمله داستانى است که على بن احمد وشّاء کوفى نقل کرده مى گوید: از کوفه به قصد خراسان بیرون شدم ، دخترم به من گفت : این پارچه را بگیر و بفروش و با بهایش برایم فیروزه اى خریدارى کن . مى گوید: آن را گرفتم و میان برخى از کالاها بستم ، وقتى که به خراسان رسیدم و در یکى از کاروانسراها فرود آمدم ، ناگهان غلامان على بن موسى علیه السلام نزد من آمدند و گفتند: پارچه اى مى خواهیم که یکى از غلامان را با آن کفن کنیم . گفتم : من چیزى ندارم ، رفتند و دوباره برگشتند و گفتند: مولایمان به تو سلام مى رساند و مى گوید: نزد تو پارچه اى داخل فلان صندوق است که دخترت آن را داده و گفته است با پول آن فیروزه بخرى و این هم پولش . من پارچه را به ایشان دادم و گفتم ، از على بن موسى علیه السلام مسائلى را مى پرسم اگر پاسخ داد به خدا سوگند که وى همان امام است . پس مسائل را نوشتم و فردا رفتم در خانه اش ، به دلیل ازدحام جمعیت خدمتش نرسیدم ولى در آن بین که نشسته بودم ناگاه خدمتگزارى از خانه بیرون شد و به سمت من آمد و گفت : اى على بن احمد اینها پاسخ مسائلى است که همراه دارى . آنها را گرفتم ، دیدم پاسخ همان مسائل من است .

از جمله روایتى است که حاکم ابوعبداللّه حافظ به اسناد خود از محمّد بن عیسى به نقل از ابى حبیب نباجى آورده ، مى گوید: رسول خدا صلى اللّه علیه و اله را در خواب دیدم که به (1035) نباج آمده است و در مسجدى که همه ساله حاجیان در آن جا فرود مى آیند، فرود آمده ، گویا من خدمت ایشان شرفیاب شده ام ، سلام دادم و در مقابلش ایستادم ، طبقى از شاخه هاى نخل مدینه را پر از خرماى صیحانى در جلوش دیدم ، گویا یک مشت از آنها را برداشت و به من مرحمت کرد، من آنها را شمردم هیجده خرما بود، وقتى که بیدار شدم چنین تعبیر کردم که به تعداد هر خرما یک سال زندگى خواهم کرد ولى بعد از بیست روز در زمینى مشغول کشاورزى بودم که کسى خبر آورد ابوالحسن الرضا علیه السلام از مدینه تشریف آورده و به آن مسجد وارد شده و دیدم که مردم بدانجا مى شتابند، من هم به آنجا رفتم ناگاه دریافتم آن حضرت همان جایى نشسته است که پیامبر صلى اللّه علیه و اله را در خواب دیده بودم و زیر اندازشان حصیرى است نظیر زیر انداز پیامبر صلى اللّه علیه و اله و در مقابلش طبقى از شاخه هاى نخل قرار دارد که خرماى صیحانى دارد، سلام دادم ، جواب سلام مرا داد و مرا به نزدیک خود طلبید و یک مشت از آن خرماها را مرحمت کرد. آنها را شمردم درست به شمار خرماهایى بود که رسول خدا صلى اللّه علیه و اله در خواب به من مرحمت کرده بود. عرض کردم : یابن رسول اللّه بیشتر مرحمت کنید. فرمود: اگر رسول خدا بیشتر داده بود، من هم به همان تعداد مى دادم . (1036)

از جمله روایتى است که آن را نیز حاکم به اسناد خود از سعد بن سعد از امام رضا علیه السلام نقل کرده است که آن حضرت به مردى نگاه کرد و فرمود: بنده خدا هر وصیتى دارى بکن و خود را براى سفرى که از آن گریزى نیست آماده ساز، بعد از سه روز آن مرد از دنیا رفت . (1037)

از حسین بن موسى بن جعفر علیه السلام نقل شده که فرمود: ما تعدادى از جوانهاى بنى هاشم اطراف امام رضا علیه السلام بودیم ، ناگاه جعفر بن عمر علوى از کنار ما گذشت ، او مردى لاغر اندام و بد منظر بود، ما به یکدیگر نگاه کردیم بر هیاءت او خندیدیم . امام رضا علیه السلام رو به ما کرد و فرمود: به همین زودى او را خواهید دید که اموال و یاران زیادى دارد! چند ماهى نگذشته بود که حاکم مدینه شد و حالش بهبود یافت . از آن پس با خواجه ها و خدمتکارانش از کنار ما عبور مى کرد. (1038)

و نیز به اسناد خود از حسین بن بشار نقل کرده ، مى گوید: امام رضا علیه السلام به من فرمود:

عبداللّه ، محمّد را مى کشد! پرسیدم : عبداللّه بن هارون ، محمّد بن هارون را مى کشد؟! فرمود: آرى عبداللّه که در خراسان است محمّد بن زبیده را که در بغداد است مى کشد. مدتى بعد وى را کشت . (1039)

شیخ مفید (1040) چیزهاى دیگر را از این قبیل نقل کرده است . (1041)

مى گوید: امّا آنچه پس از وفات آن حضرت به برکت مشهد مقدسش براى مردم ظاهر شد و علامات و عجایبى که مردم در آن جا مشاهده کرده و خاص و عام به آن معترفند و مخالف و موافق آن را اقرار دارند تا به امروز فراوان و بیش از حد شمارش است . در آن جا کوران مادرزاد و مبتلایان به پیسى شفا یافته و دعاها مستجاب گردیده و به برکت آن حاجتها برآورده و گرفتاریها بر طرف شده است . و ما خود شاهد بسیارى از اینها بودیم و یقین و علم ، بدون کمترین شک و ریب پیدا کردیم که اگر به بیان آنها بپردازیم از هدف این کتاب بیرون مى شویم .


996- « مطالب السؤ ول ص 84.

997- على بزرگ و عالیقدر و شریف .

998- ارشاد، ص 285.

999- « کشف الغمه ، » ص 274.

1000- همان ماءخذ، ص 273.

1001- همان ماءخذ، همان ص .

1002- همان ماءخذ، همان ص .

1003- همان ماءخذ، همان ص .

1004- همان ماءخذ، ص 273 و 277.

1005- همان ماءخذ، ص 273 و 277.

1006- همان ماءخذ، ص 273.

1007- همان ماءخذ، ص 268.

1008- « مطالب السؤ ول » ص 85.

1009- همان ماءخذ، همان ص .

1010- همان ماءخذ، ص 85 و 86.

1011- علاوه بر این که اصل داستان مخدوش است قول به خوردن انگور یا انار زیاد را بعضى از مورخان عامه نوشته اند و مردود است - م .

1012- این داستان مخدوش است ، زیرا که هرثمه دو سال پیش از امام رضا علیه السلام از دنیا رفته بود.

1013- « کشف الغمه ، » ص 258.

1014- « کشف الغمه ، » ص 258.

1015- « کشف الغمه ، » ص 269.

1016- همان ماءخذ، همان ص .

1017- همان ماءخذ، همان ص .

1018- همان ماءخذ، همان ص .

1019- همان ماءخذ، همان ص .

1020- همان ماءخذ، همان ص .

1021- همان ماءخذ، همان ص .

1022- همان ماءخذ، همان ص .

1023- همان ماءخذ، ص 270.

1024- همان ماءخذ، همان ص .

1025- همان ماءخذ، همان ص .

1026- همان ماءخذ، همان ص .

1027- همان ماءخذ، همان ص .

1028- همان ماءخذ، همان ص .

1029- همان ماءخذ، همان ص .

1030- همان ماءخذ، همان ص .

1031- همان ماءخذ، همان ص .

1032- « کشف الغمه ، » ص 270.

1033- « کشف الغمه ، » ص 270.

1034- در تمام نسخه هاى موجود همین طور است ولى این اشتباهاى است که از مؤ لف سر زده زیرا هیچ یک از این مطالب در ارشاد نیامده است بلکه تمام اینها در « اعلام الورى » آمده و اربلى در « کشف الغمه » از « اعلام الورى » طبرسى ص 309 و مؤ لف از « کشف الغمه » نقل کرده است و امر بر او مشتبه شده است . توضیح این که اربلى پس از نقل بخشى از کرامات على بن موسى علیه السلام از راوندى ، ابن جوزى ، مفید و دیگران مى گوید: تا این جا که رسیدم در کتاب « اعلام الورى » از قلم افتاده بود و من یک نسخه داشتم و آن را منحصر به فرد دیدم ، سپس این مطالب را از آن نقل کرده است .

1035- نباج به کسر اول و جیم آخر به قولى در بلاد عرب نام دو محل است ؛ یکى بین راه بصره به نام نباج بنى عامر که در مقابل فید قرار دارد و دیگرى نباج بنى سعد که در محل قریتین واقع است .

1036- « اعلام الورى ، » ص 310 و 311.

1037- همان ماءخذ، همان ص .

1038- همان ماءخذ، همان ص .

1039- همان ماءخذ، همان ص .

1040- سخن در این باره گذشت ، و گفتیم که شیخ مفید اشتباه است و شیخ طبرسى صحیح است .

1041- « اعلام الورى ، » ص 313.

 

 


امام رضا علیه السلام و برهان نظم
ساعت ٢:۳٧ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/٥/۱٩   کلمات کلیدی: امام رضا علیه السلام ،مقالات امام رضا علیه السلام

                         

 

 

یکی از کسانی که خدا و قیامت و دین را قبول نداشت، برای بحث و مناظره نز امام رضا علیه السلام   رسید.
امام فرمود: « ای مرد! اگر قضیه آن طوری است که شما بی‌دینان می‌گویید و این جهان، آفریدگاری ندارد، (در صورتی که چنین نیست و جهان آفریننده دارد و انسان‌ها هم تکالیفی دارند) ما با شما مساوی هستیم و این نماز و روزه و تکالیفی که انجام داده‌ایم، به ما ضرری نمی‌رساند. اما اگر عقیده‌ی ما درست باشد و خدایی در کار باشد و انسان‌ها تکالیفی داشته باشند،( که قطعاً چنین است و خدا وجود دارد و بهشت و دوزخ هست و ثواب و عقاب و حساب و کتاب وجود دارد) در این صورت ما نجات پیدا می‌کنیم و شما به هلاکت خواهید رسید

آن مرد گفت: « خدا چگونه است و در کجاست؟ »
امام رضا علیه السلام فرمود:« وای بر تو! این چه سخنی است که می‌گویی! خداوند خودش چگونگی و مکان را خلق کرده‏، به زمان و مکان شناخته نمی‌شود و با حواس ظاهری قابل شناخت نیست

مرد گفت: « پس اصلاً وجود ندارد

 

.
او ابرها را ایجاد کرده و به باد، فرمان داده تا آنها را پراکنده کند؛ آفتاب و ماه و ستارگان را خَلق کرده و هر کدام را در مسیر معیّنی به حرکت در آورده است. ما از این نشانه ها در می‌یابیم که این جهان، آفریدگاری دارد ولی با چشم ظاهر دیده نمی‌شود و محدود به زمان و مکان نیست، نقصان در او راه ندارد و به وهم و گمان درنیاید



مرد گفت: « شما می‌گویید خدا لطیف و سمیع و بصیر و علیم و حکیم است. پس باید چشم و گوش و دست داشته باشد

امام فرمود: « خداوند از این جهت لطیف است که مخلوقات لطیفی آفریده و این صورت‌ها را با علم و بصیرت به هم پیوند داده است. مقصود از سمیع این است که خداوند اصوات همه مخلوقات را از عرش تا فرش در دریا و بیابان می‌شنود؛ و مقصود از بصیر این است که خداوند همه چیز را مشاهده می‌کند ـ ذره سیاه را در شب تاریک روی سنگ سیاه می‌بیند و حرکت مورچه را در شب سیاه می‌نگرد.» مرد با شنیدن این سخنان منطقی و در عین حال ساده، اسلام آورد.

منابع:

·         اخبار و آثار حضرت امام رضا علیه السلام/ 539/1.

 

             

امام فرمود: « خدا هست ولی با سایر اشیاء فرق دارد. من وقتی به بدن خود نگاه می‌کنم و می‌بینم قدرت ندارم به آن چیزی بیفزایم، از آن کم کنم، یا نفع و ضرر را از خود کسب و دفع کنم، می‌فهمم این بدن را یک خدای عالِم و قدیر از روی علم و بصیرت ساخته است. آری؛ خداوند این فلک را با نیروی خود آفریده و به گردش در آورده است


خورشید شرق
ساعت ۱:٠٩ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/٥/۱٤   کلمات کلیدی: مقالات امام رضا علیه السلام ،اشعار امام رضا علیه السلام

  

خلق ایستاده کو به کو چشم انتظار روى او تا پرده از روى نکو گیرد نگار نازنین

 

شد جلوه‏گر نور خدا در روز میلاد رضا کز بوى دلجویش فضا شد مشکبار و عنبرین

 

از نجمه سر زد اخترى، خورشید روشن گوهرى جانم فداى مادرى کاورده فرزندى چنین

 

چون لعل شکر بار او شیرین بود گفتار او بر قامت و رخسار او بادا هزاران آفرین

 

شاهى که او را خاک در روبد ملک با بال و پر بر خاک پاکش مشک تر، ریزد ز گیسو حور عین

 

مهرش فروغ محفلم خاکش صفا بخش دلم گویى که با آب و گلم گشته ولاى او عجین

 

صبح سعادت روى او، خرم فضا از بوى او فردوس رضوان کوى او قل فادخلوها آمنین

 

از تکتم آن فخر زنان شد سر مکتومى عیان رازى که روشن شد از آن اسرار قرآن مبین

 

دل و اله و حیران او جان‏ها فداى جان او از خرمن احسان او ذرات عالم خوشه چین

 

 

طلوع صبح

 

نجمه، مادر امام رضا علیه السلام، مى‏فرماید: زمانى که فرزند بزرگوارم را باردار بودم، هرگز احساس سنگینى نمى‏کردم. وقتى مى‏خوابیدم، صداى تسبیح و تهلیل و تمجید حق تعالى را از درونم مى‏شنیدم. هراسان از خواب بیدار مى‏شدم; ولى دیگر آن صدا به گوش نمى‏رسید. وقتى به دنیا آمد، دستهایش را بر زمین گذاشت; سر مطهرش را به سوى آسمان بلند کرد، لب‏هایش را تکان داد، ولى نفهمیدم چه مى‏گوید. نزد امام کاظم علیه السلام رفتم، او فرمود: «نجمه، کرامت پروردگار گوارایت‏باد.» فرزندم را در پارچه‏یى سفید پیچیدم و نزد حضرت بردم. وى در گوش راستش اذان و در گوش چپش اقامه خواند. آن گاه آب فرات خواست و کامش را با آن برداشت. سپس نوزاد را به من بازگرداند و فرمود: بگیر این را که ذخیره‏ى خداوند در زمین و حجت‏خدا بعد از من است.

 

و چنین بود که هشتمین خورشید امامت در روز جمعه، یازدهم ذى‏قعده، در مدینه دیده به جهان گشاد.

 

پدرش امام موسى کاظم علیه السلام، هفتمین امام شیعیان، و مادرش «نجمه‏»الگوى خردورزى، دین‏باورى، حیا و عبادت بود. بزرگوارى این بانو چنان بود که حمیده، مادر امام کاظم علیه السلام، هرگز نزدش نمى‏نشست و در جهت تعظیم و احترام وى مى‏کوشید. رؤیاى صادق حمیده را مى‏توان یکى از دلیل‏هاى احترام بسیار وى به نجمه دانست. او شبى رسول خدا صلى الله علیه و آله را در خواب دید که فرمود: حمیده، نجمه را به فرزندت موسى ده; از او فرزندى به دنیا خواهد آمد که بهترین اهل زمین است.

 

بر این اساس، وى نجمه را در اختیار امام موسى کاظم علیه السلام قرار داد و به وى گفت: فرزندم، کنیزى است که در زیرکى و کرامت‏هاى اخلاقى بهتر از او ندیده‏ام. مى‏دانم هر نسلى که از وى به وجود آید پاکیزه و مطهر خواهد بود.

 

وقتى امام رضا علیه السلام به دنیا آمد، مادرش را طاهره نامیدند. او به عبادت عشق مى‏ورزید و مى‏گفت: دایه‏یى بیابید تا مرا در شیر دادن یارى دهد... . شیرم کافى است، ولى پرداختن به شیر نوزاد سبب شده نوافل و ذکرهایى که به آن‏ها عادت کرده بودم، کاستى پذیرد.  

نام و لقب‏هاى حضرت

 

نام حضرت على، کنیه‏اش ابوالحسن و القابش رضا، صابر، فاضل، رضى، وفى، قرة اعین المؤمنین و غیظ الملحدین است.

 

على بن یقطین درباره‏ى کنیه‏ى حضرت مى‏گوید: نزد امام کاظم علیه السلام رفتم و دریافتم فرزندش على بن موسى الرضا علیهما السلام نیز نزد وى شتافته است. امام فرمود: على بن یقطین، همین على، آقاى فرزندان من است. آگاه باش، من کنیه‏ام [ابوالحسن ] را به وى دادم.

 

بزنطى درباره‏ى لقب حضرت مى‏گوید: به امام محمد تقى علیه السلام عرض کردم: گروهى از مخالفانتان چنان مى‏پندارند مامون پدر بزرگوارتان را همزمان با پذیرش ولایت عهدى، رضا لقب داد.

 

حضرت فرمود: به خدا سوگند، دروغ مى‏گویند. حق تعالى او را رضا نامید; چون خدا در آسمان و رسول خدا و امامان معصوم علیهم السلام در زمین وى را پسندیدند.

 

پرسیدم: پس چرا وى رضا نامیده شد؟

 

فرمود: چون، افزون بر دوستان، مخالفان نیز او را پسندیدند و از وى خشنود بودند. اتفاق دوست و دشمن در رضایت‏به وى اختصاص دارد.

 

سلام على آل طه و یاسین سلام على آل خیر النبیین

 

سلام على روضة حل فیها امام یباهى به الملک و الدین

 

امام به حق شاه مطلق که آمد حریم درش قبله‏گاه سلاطین

 

شه کاخ عرفان گل شاخ احسان در درج امکان مه برج تمکین

 

على بن موسى الرضا کز خدایش رضا شد لقب چون رضا بودش آیین

 

ز فضل و شرف بینى او را جهانى اگر نبودت تیره چشم جهان بین

 

پى عطر روبند حوران جنت غبار دیارش به گیسوى مشکین

 

اگر خواهى آرى به کف دامن او برو دامن از هر چه جز اوست در چین

 

چو جامى بچش لذت تیغ مهرش چه غم گر مخالف کشد خنجر کین

 

 

شخصیت والاى امام رضا علیه السلام  

امام رضا علیه السلام پایه‏ى دین و چشمه‏ى زلال معرفت‏بود. بعد از شهادت پدر بزرگوارش، امامت را به عهده گرفت و در هت‏بارور ساختن فرهنگ غنى اسلام کوشید. شخصیت وى از دو جهت‏شخصى و اجتماعى قابل بررسى مى‏نماید.

 

1- عصمت

 

شیعیان امامان را معصوم و از هر نوع خطا و اشتباه پیراسته مى‏شمارند. بر این اساس، امام رضا علیه السلام معصوم است. پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله در رویایى صادق به امام کاظم علیه السلام فرمود: او [امام] کسى است که با نور خدا مى‏بیند، با فهم خود مى‏شنود و بر اساس حکمت‏خود سخن مى‏گوید. اشتباه نمى‏کند و در راه دانش گام برمى‏دارد نه نادانى.

 

آن گاه دست امام رضا علیه السلام را گرفت و فرمود: او همین است.

 

امام کاظم علیه السلام بعد از نقل این خواب به یزید بن سلیط فرمود: امسال مرا دستگیر مى‏کنند و امامت‏با فرزندم على علیه السلام است که همنام على بن ابى طالب و على بن حسین به شمار مى‏آید. خداوند به او فهم، خویشتن دارى، یارى دین و محنت على اول و بردبارى در برابر ناگوارى‏ها و استقامت على دوم بخشیده است.

 

اى صاحب ولایت و عصمت ز روضه‏ات بر کائنات هست کنون اقتدار توس

 

بیت الحرام قبله شد و مرقد تو نیز آن در میان مکه و این بر کنار توس

 

قلب مى‏گردد روان از بوى خاک درگهش خاک نتوان گفتنش کز روى عزت کیمیاست

 

قبه پرنورش از رفعت‏سپهر دیگرى است و اندر و ذات پر انوارش چو مهر اندر سماست

 

رفعت گردون گردان دارد آن گه بر سرى مجمع تقوا و عصمت مرکز صدق و صفاست

 

حاسد ار نشناسدش کز روى رفعت کیست او پادشاه اتقیا و ازکیا و اصفیاست

 

 

2- دانش  

امام علیه السلام دانش و معرفت را از پدرانش و جدش رسول خدا صلى الله علیه و آله به ارث برد. امام کاظم علیه السلام به فرزندانش مى‏فرمود: این برادرتان [على بن موسى ] عالم آل محمد صلى الله علیه و آله است. مسائل دین خود را از وى بپرسید و آنچه به شما مى‏گوید نگهدارید; زیرا من بارها از پدرم جعفر بن محمد شنیدم که فرمود: عالم آل محمد - که همنام امیر مؤمنان علیه السلام على است - در صلب تو است; کاش او را مى‏دیدم.

 

ابراهیم بن عباس صولى مى‏گوید: ندیدم از امام رضا علیه السلام پرسش شود و او پاسخش را نداند. به آنچه تا زمانش بر روزگار گذشته، از وى داناتر ندیده‏ام. مامون از هر چیزى مى‏پرسید و امام را مى‏آزمود. امام پاسخ مى‏داد و همه‏ى پاسخ‏هایش به قرآن مستند بود.

 

مامون به فرزند ابى ضحاک - که از میزان دانش امام شگفت زده شده بود - گفت: آرى پسر ابى ضحاک، این بهترین و داناترین و عابدترین مردم روى زمین است.

 

او همچنین به محمد بن جعفر گفت: این پسر برادرت از آن دسته اهل بیت است که رسول خدا صلى الله علیه و آله درباره‏ى آن‏ها فرمود:

 

«الا ان ابرار عترتى و اطائب ازومتى احلم الناس صغارا اعلمهم کبارا لا تعلموهم فانهم اعلم منکم ولا یخرجونکم من باب هدى ولا یدخلونکم من باب ضلال.

 

» آگاه باشید، نیکان خاندانم و پاکیزگان نسلم در کودکى از همه شکیباتر و در بزرگى از همه داناترند. به آن‏ها علم میاموزید; زیرا آن‏ها از شما داناترند. آنان شما را از راه هدایت‏بیرون نمى‏برند و در وادى گمراهى نمى‏افکنند.

 

بر این اساس، امام رضا علیه السلام نیز مانند دیگر امامان معلم انسان‏ها بود و هیچ انسانى حق استادى بر وى نداشت.

 

3- مکارم اخلاق

 

اخلاق خوب، نشان دهنده‏ى ذات نیک و درون زیباى انسان است. امام رضا علیه السلام چنان به این ویژگى آراسته بود که دوست و دشمن را جلب مى‏کرد. ابراهیم بن عباس صولى در این‏باره گفته است:

 

هرگز ندیدم در سخن گفتن با کسى درشتى کند.

 

هرگز ندیدم سخن کسى را پیش از آن که تمام شود، قطع کند.

 

هرگز درخواست کسى را که قادر به انجام دادنش بود، رد نکرد.

 

در برابر هم‏نشین، پاهایش را دراز نمى‏کرد.

 

در برابر هم‏نشین تکیه نمى‏داد.

 

ندیدم به بردگان بد بگوید.

 

هر که ادعا کند در فضیلت مانند او دیده، باور نکنید.

 

یسع بن حمزه مى‏گوید: در مجلس امام رضا علیه السلام مشغول گفت و گو بودیم که مردى بلند قامت داخل شد و گفت: سلام بر تو اى فرزند پیامبر خدا، من مردى از دوستان شما، پدران و نیاکانتانم. اکنون از زیارت خانه‏ى خدا باز گشته‏ام و چیزى که بتوانم با آن خود را به خانه برسانم ندارم. مرا به دیارم فرست; من داراى نعمت و دولتم و درخور صدقه نیستم، آنچه مرحمت فرمایى، از سوى شما صدقه خواهم داد.

 

مطالعه بیشتر در ادامه مطلب .....

 

 


چند گفتار از امام رضا علیه السلام
ساعت ۱٢:٠٥ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/٥/۱٠   کلمات کلیدی: امام رضا علیه السلام ،مقالات امام رضا علیه السلام ،احادیث امام رضا علیه السلام

براى تبرک و نیز بهره ورى از دانش امام على بن موسى الرضا علیهما السلام،برخى سخنان آن عزیز بزرگوار را ذکر مى کنیم:

1- «المرء مخبوء تحت لسانه »مرد زیر زبانش پنهان است و چون سخن بگوید شناخته مى شود. (60) 2- «التدبیر قبل العمل یؤمنک من الندم »تدبیر و اندیشه پیش از انجام کار تو را از پشیمانى ایمن مى دارد. (61) 3- «مجالسة الاشرار تورث سوء الظن بالاخیار»همنشینى با اشرار و بدکاران موجب بدبینى نسبت به نیکان و درستکاران مى شود. (62) 4- «بئس الزاد الى المعاد العدوان على العباد»دشمنى با بندگان خدا بد توشه یى است براى آخرت. (63) 5- «ما هلک امرء عرف قدره »شخصیکه قدر و منزلت خویش را بشناسد هلاک نمى گردد. (64)

 6- «الهدیة تذهب الضغائن من الصدور»هدیه کینه ها را از دلها مى زداید. (65) 7- «اقربکم منى مجلسا یوم القیمة احسنکم خلقا و خیرکم لاهله »در قیامت آنکس به من نزدیکتر است که در دنیا خوش اخلاقتر و نسبت به خانواده ى خود نیکوکارتر باشد. (66) 8- «لیس منا من خان مسلما»کسى که به مسلمانى خیانت کند از ما نیست. (67) 9- «المؤمن اذا غضب لم یخرجه غضبه عن حق »مؤمن چون خشمگین شود خشمش او را از رعایت حق بیرون نمى برد. (68) -«ان الله یبغض القیل و القال و اضاعة المال و کثرة السؤال »خداوند قیل و قال و ضایع کردن مال و پرسش بسیار (و بى مورد) را دشمن مى دارد. (69) 11- محبت کردن با مردم نصف عقل است. (70) 12- سختترین کارها سه چیز است:انصاف و حقگویى اگر چه علیه خود باشد-در همه حال بیاد خدا بودن-با برادران ایمانى در اموال مواسات کردن. (71) 13- شخص با سخاوت از غذایى که مردم برایش آماده کرده اند مى خورد تا دیگران نیز از غذایى که او آماده مى سازد بخورند (72) .

14- قرآن کلام و سخن خداست از آن نگذرید و هدایت را در غیر آن نجوئید که گمراه مى شوید (73

 

 


نظر شیعه درباره علت شهادت امام رضا(ع)
ساعت ۱:۳۸ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/٥/۳   کلمات کلیدی: مقالات امام رضا علیه السلام ،اشعار امام رضا علیه السلام ،امام رضا علیه السلام

مرحوم علّامه مجلسی می‌نویسد: علمای ما و علمای عامّه درباره این که امام رضا (ع) با اجل خود از دنیا رفته، یا این که او را با سمّ شهید کرده‌اند و بنابر قول اخیر آیا مأمون این جنایت را مرتکب شده یا کس دیگر، اختلاف نموده‌اند و در میان شیعیان اشهر این است که امام رضا (ع) در اثر سمّی که مأمون به او داده، شهید شده است، تنها مرحوم سید علی‌بن طاوس و همچنین اربلی در کشف الغمة، این نسبت را انکار کرده‌اند.

 

بعضی این قول را به شیخ مفید نیز نسبت داده‌اند ولی ظاهر عبارت شیخ مفید در ارشاد چنین است که او نیز قائل به مسمومیّت امام بوده است، زیرا او نوشته:

 

«... تا این که رأی مأمون را دربار? آن حضرت دگرگون ساختند و تصمیم به کشتن آن بزرگوار گرفت و چنان شد که روزی آن حضرت با مأمون طعامی خوردند و حضرت از آن طعام بیمار شد و مأمون نیز خود را به تمارض زد».

سپس مفید در تفصیل این جریان غم انگیز آورده است که: محمدبن علی‌بن حمزه از منصوربن بشیر از عبدالله‌بن بشیر روایت کرده که گفت:

مأمون به من دستور داد ناخنهای خود را بلند کنم و این کار را برای خود عادی نمایم و برای کسی درازی ناخن خود را نشان ندهم، من نیز چنان کردم، سپس مرا خواست و چیزی به من داد که شبیه به تمرهندی بود و به من گفت: این را به دو دست خود بمال، و من چنان کردم سپس برخواسته و مرا به حال خود گذارد و پیش حضرت رضا (ع) رفته، گفت:

حال شما چگونه است؟

 

فرمود: امید بهبودی دارم.

 

مأمون گفت: من نیز بحمدالله امروز بهترم و کسی از پرستاران و غلامان به خدمت تو آمده‌اند؟

حضرت فرمود: نه.

 

مأمون خشمناک شد و به غلامان فریاد زد که چرا به آن حضرت رسیدگی نکرده‌اند.

 

سپس گفت: هم اکنون آب انار بگیر و بخور که برای رفع این بیماری چاره‌ای جز خوردن آن نیست.

برادر عبدالله بن بشیر گوید: پس به من گفت: انار برای ما بیاور، و من اناری چند حاضر کردم، مأمون گفت با دست خود آن را فشار بده و من فشردم مأمون آب آن را با دست خود به امام رضا (ع) خورانید و همان سبب مرگ آن حضرت شد و پس از آن، دو روز بیشتر زنده نماند که از دنیا رفت.

مرحوم مفید در ادامه گزارش خود از اباصلت هروی روایت کرده که گفت:  

پس از آن که مأمون (در آن روز) از نزد آن حضرت بیرون رفت بر آن جناب وارد شدم، حضرت به من فرمود:

 

ای اباصلت اینان کار خود را کردند و زبانش به ذکر خدا گویا بود.

باز مرحوم مفید در روایت دیگر از محمدبن جهم نقل کرده که گفت:

 

حضرت رضا (ع) انگور را زیاد دوست می‌داشت، پس قدری انگور برای آن حضرت تهیه کردند، و در دانه‌های آن چند روز سوزنهای زهرآلود زدند، سپس آن سوزنها را کشیده و آن انگور را به نزد آن بزرگوار آوردند حضرت به همان بیماری که پیش از این گفته شد، مبتلا بود، از آن انگور زهرآلود میل فرمود و سبب شهادتش گردید و گویند: این نوع زهر دادن بسیار ماهرانه و دقیق است.

 

غرض، شیعیان به طور کلی این نظر را تأیید کرده‌اند، مگر مرحوم اربلی در کشف الغمّه که خود را با ابن طاوس هم عقیده دانسته است و اتفاق شیعه را بر این مطلب، می‌توان بهترین دلیل بر شهادت امام رضا(ع) دانست زیرا آنان به احوال امامان خود از دیگران داناتر بودند و دلیلی هم برای تحریف یا کتمان حقایق در این زمینه نداشتند.

گر چه عد? زیادی از تاریخ نویسان اهل تسنن نیز این جنایت را به مأمون نسبت داده‌اند و شیعیان نیز شرح این داستان را در کتابهای آنها می‌خواندند ولی در این باره احتیاج به نوشته‌های آنها نیست زیرا روایات در این زمینه از طریق اهل بیت آن قدر زیاد است که دیگر نیازی به گفته‌های آنها در خود احساس نمی‌کنند، به خصوص این که می‌بینند عد? زیادی از آنها از طریق انصاف خارج شده و به تاریخ و نسل آینده خیانت کرده‌اند!

 

علاوه بر آنچه گذشت، رویداد شهادت امام رضا(ع) سالها قبل از وقوع آن به وسیله خود امام و اجداد پاکش پیش بینی شده بود این روایات را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد:

 

1ـ آن دسته از روایات که از زبان پیغمبر(ص) یا ائمه اطهار(ع) نقل شده، حاکی از به شهادت رسانیدن امام رضا در طوس است، در این باره چند روایت وارد شده که از آن جمله  

مرحوم صدوق به سند خود از نعمان‌بن سعد روایت کرده که گفت: امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (ع) فرمود:

سَیُقْتَلُ رَجُلٌ مِنْ وُلْدِی بِاَرْضِ خُر?اس?ان بِالسَّمّ ظُلماً اِسمُهُ اِسمِی وَ اِسمُ اَبیهِ اِسمُ اِبن عمران مُوسی? الّا فَمَنْ ز?ارَهُ فِی غُربَتِه غَفَر اللهُ ذُنوبَهُ ما تقدّم منها و ما تَأََخَّر و لو کانَتْ مثل عَدَدِ النُّجُومِ و قطر الامط?ارِ و وَرَقِ الاشْجارِ.

 

به زودی مردی از فرزندان من در سرزمین خراسان به زهر از روی ستم و جور کشته می‌شود، اسم او اسم من، و اسم پدرش اسم موسی بن عمران است بدانید هر کس او را در غربتش زیارت کند، خداوند گناهان گذشته و آینده او را می‌آمرزد و لو این که به تعداد ستارگان و قطرات باران و برگ درختان باشد.

 

مرحوم سید هاشم بحرانی در مدینه المعاجز می‌نویسد:

 

از سلیمان بن حفص مروزی روایت شده که گفت: از موسی بن جعفر (ع) شنیدم که می‌فرمود:

 

ان ابنی علیا مقتول بالسم مدفون الی جنب هارون بطوس من زاره کمن زار رسول الله.

پسرم عل را با سمّ مظلومانه به قتل می‌رسانند، و او در جَنْب قبر هارون در طوس مدفون می‌شود، کسی که او را زیارت کند مانند کسی است که رسول خدا را زیارت نموده است.

 

2ـ آن دسته از روایات که از خود امام رضا (ع) نقل شده که از شهادت خود به دست مأمون و از دفنش در طوس کنار قبر هارون خبر داده است، از جمله:

 

اباصلت هروی گفت: شنیدم از امام رضا (ع) که می‌فرمود:

 

وَاللهُ م?ا منّ?ا الّ?ا مَقتُولٌ اَوْ شَهِیدٌ فَقِیلَ لَهُ: فَمَنْ یَقْتُلُکَ یَابْنَ رَسُولِ الله؟ ق?الَ: شَرُّ خَلْقِ الله فِی زَمانِی وَ یقتُلَنِی بِالسّمِّ ثُمّ یدفُنَنِی فِی د?ار مضیعَةٍ وَ بِل?ادٍ غُربةٍ اَل?ا فَمَنْ ز?ارَنِی فِی غُربَتِی کَتبَ اللهُ عزّوجلّ لهُ اجرَ مأئةَ الْفِ شَهیدٍ و مأئةَ الْفَ صِدِّیقٍ و مأئةَ الفَ حاجٍّ و مُعْتَمَر و مأئةَ الفَ مُجاهِد و حُشِرَ فِی زُمْرَتِن?ا و جعلَ فِی الدَّرج?اتِ العُلی? مِنَ الجَنَّةِ رفیقن?ا.

به خدا نیست از ما ائمه احدی مگر این که کشته یا شهید می‌شود.

 

عرض شد: ای فرزند رسول خدا، پس ترا چه کسی به قتل می‌رساند؟

 

فرمود: بدترین مخلوق خدا در زمان خودم مرا به زهر می‌کشد، و سپس در یک خانه تباه شده در دیار غربت دفن می‌کنند. آگاه باشید هر کس مرا در غربتم زیارت کند خداوند به او اجر صد هزار شهید و صدهزار صدیق و صدهزار حج و عمره کننده و صدهزار جهادگر می‌نویسد و در زمر? ما محشور می‌گردد و در بالاترین درجات بهشت رفیق ما قرار داده می‌شود.

 

این قبیل روایات بسیار است و گاهی امام این پیشگوئی را حتی نزد مأمون نیز می‌کرده.

 

3ـ آن دسته از روایات که به تشریح چگونگی مسموم ساختن امام پرداخته‌اند، روایاتی که به‌این مضمون وارد شده نیز بسیارند که برخی از آنها نیز از خود امام نقل گردیده‌اند و در میان این روایات، روایت اباصلت دربار? مسموم شدن امام و چگونگی غسل و کفن و دفن و روایت هرثمة بن اعین در این‌باره قابل توجّه است.

 

بنابه تحقیق یکی از نویسندگان معاصر این روایات به یکی از این افراد: ابوالصلت عبدالسلام هروی، هرثمة بن اعین، علی بن حسین کاتب، ریّان بن شبیب، محمدبن جهم و عبدالله‌بن بشیر منتهی می‌شود.

پس با توجه به‌این روایات برای یک فرد شیعه، شکی در این که امام رضا (ع) به دست مأمون به وسیله سمّ به شهادت رسیده، باقی نمی‌ماند. به خصوص این که قرائن و شواهد زیادی این موضوع را تأیید می‌کنند از جمله:

 

با مراجعه به کتب تاریخی استفاده می‌شود که شهادت امام رضا (ع) به دست مأمون حتی در زمان مأمون نیز امری معروف و بر سر زبانها بود. به طوری که مأمون خود از مردم گلایه می‌کرد که چرا او را عامل مسموم کردن امام می‌پندارند! چنانکه گویند:

 

هنگام شهادت امام (ع) مردم اجتماع کرده و پیوسته می‌گفتند که‌این مرد (یعنی مأمون) وی را شهید کرده است در این باره آن قدر صدا به اعتراض برخاست که مأمون مجبور شد محمدبن جعفر عموی امام را به طرف آنها بفرستد و برای متفرّق کردن آنها بگوید که امام (ع) امروز برای احتراز از آشوب از منزل خارج نمی‌شود.

 

ابن خلدون علت قیام ابراهیم فرزند موسی (ع) را آن دانسته که وی مأمون را متهم به قتل برادرش می‌نمود.

 

طبق نقل برخی از منابع تاریخی یکی دیگر از برادران امام رضا(ع) به نام احمدبن موسی (معروف به شاهچراغ) چون از حیله مأمون آگاه شد همراه سه هزار تن ـ و به روایتی دوازده هزار ـ از بغداد قیام کرد، عامل مأمون در شیراز به نام قتلغ خان به امر مأمون با او به مقابله برخاست و پس از کشمکشهائی هم او و هم برادرش محمد عابد و یارانشان را به شهادت رسانید.

در آن ایام برادر دیگر امام رضا (ع) به نام هارون‌بن موسی همراه با بیست و دو تن از علویان به سوی خراسان آمد، بزرگ این قافله خواهر امام رضا (ع) حضرت فاطمه معصومه (س) بود. مأمون مأموران خود را دستور داد تا بر قافله آنها بتازد . آنها نیز همه را مجروح و پراکنده ساختند . هارون نیز در این نبرد جراحت برداشت ولی سپس او را درحالی که بر سر سفره غذا نشسته بود ، غافلگیر کرده به قتل رساندند.

 

حتی طبق بعضی نقلها به حضرت معصومه نیز در ساوه زهر دادند که پس از چند روزی او هم به شهادت رسید.

 

به علاوه در دواوین شعرای آن زمان، اشعاری به چشم می‌خورد که به‌این مطلب تصریح دارد از جمله‌این بیت از ابوفراس:

 

باؤوا بقتل الرضا من بعد بیعته و أبصروا بغضه من رشدهم و عموا

 

دعبل خُزاعی گوید :

 

اری بنی امیه معذورین ان قتلوا و لا اری لبنی العباس من عذر.

 

پس با توجه به‌این وقایع در می‌یابیم که مسأل? شهادت امام به دست مأمون در همان ایام نیز امری شایع میان مردم بوده است.

خلاصه مرحوم مفید در ادام? ماجرا می‌نویسد: چون حضرت رضا (ع) به شهادت رسید مأمون یک شبانه روز خبر فوت آن حضرت را پنهان کرد، سپس کسانی نزد محمدبن جعفر (عموی آن حضرت) و گروهی از خانواده و دودمان ابیطالب که در خراسان بودند فرستاد، و چون حاضر شدند خبر درگذشت آن حضرت را به‌ایشان داد و گریست و بسیار برای فوت آن حضرت بی‌تابی کرده گفت:

 

ای برادر، بر من دشوار است تو را در این حال ببینم من آرزو داشتم که پیش از تو بمیرم (و تو جای من باشی) ولی خدا نخواست، سپس دستور داد آن حضرت را غسل داده کفن و حنوط کنند و خود جنازه را برداشته به همین جائی که اکنون حضرت مدفون است، آورد و به خاک سپرد و آنجا خان? حمیدبن قحطبه بود در دهی از شهر طوس که نام آن سناباد و نزدیکی نوقان است، و در همانجا قبر هارون الرشید بود، و قبر حضرت رضا(ع) پیش روی هارون و در طرف قبل? او قرار گرفته است.

 

 مطالعه بیشتر در ادامه مطلب.....